Công cụ tính độ dễ đọc SMOG giúp ước tính người đọc cần học bao nhiêu năm thì mới nắm bắt trọn vẹn nội dung của bạn. Về cơ bản, SMOG (Simplified Measure of Gobbledygook – công cụ đo lường mức độ tối nghĩa) đếm các từ có nhiều hơn hai âm tiết rồi quy đổi thành cấp lớp đọc tương ứng. Dân làm truyền thông y tế và sức khỏe rất chuộng công cụ này: nắm rõ cấp độ bài viết giúp nội dung tiếp cận được nhiều người hơn mà không tốn công biên tập đi biên tập lại.

Thực chất SMOG đo lường điều gì?

SMOG là công thức đo độ dễ đọc ra đời từ những năm 1960. Nguyên lý hoạt động khá trực tiếp: lọc ra các từ có từ 3 âm tiết trở lên để ước lượng cấp lớp phù hợp với văn bản. Cấp lớp này tương đương với số năm đi học mà một người đọc trung bình cần có để hiểu bài. Ý tưởng nghe đơn giản vậy thôi, nhưng đến giờ nó vẫn cực kỳ hữu ích khi bạn muốn kiểm tra xem câu từ của mình đã đủ bình dân, đại chúng hay chưa.

Khi nào bạn nên dùng SMOG?

Bạn có thể đo SMOG ngay lúc đang viết nháp, khi so sánh giữa các cách diễn đạt, hoặc khi muốn đánh giá độ rõ ràng trong cách hành văn của cả team. Nếu viết cho đại chúng, mục tiêu tối ưu nhất thường là mức lớp 8 hoặc thấp hơn.

• Phát hiện ngay những chỗ dùng từ nặng nề trong khi viết nháp
• Đặt lên bàn cân các phiên bản bài viết dành cho cùng một nhóm đối tượng
• Đánh giá xem tổ chức của bạn đang truyền tải thông điệp rõ ràng đến đâu

Vì sao nên chọn công thức SMOG?

So với những công thức đo độ dễ đọc khác, SMOG nhanh gọn hơn hẳn. Bạn không phải vất vả đếm từng từ hay soi từng âm tiết trong cả tài liệu. Thay vào đó, bạn có ngay số liệu định lượng rõ ràng để biết cần gọt giũa ở đâu cho bài viết thoáng ý hơn — không mất thì giờ tính toán rườm rà.

Cách chấm điểm cho văn bản dài

Với bài viết có từ 30 câu trở lên, bạn chỉ việc chọn ra một mẫu gồm 30 câu, đếm những từ dài rồi áp công thức vào là xong. Nếu chưa từng chấm điểm văn bản dài bao giờ, bạn cứ làm theo các bước sau nhé:

Chọn ra 30 câu mẫu trước

1. Lấy 10 câu ở phần mở đầu tài liệu.
2. Lấy 10 câu ở đoạn giữa.
3. Lấy 10 câu ở phần kết bài.
4. Copy chúng sang một file mới hoặc gạch chân trực tiếp trên bản in.
5. Cứ gặp dấu chấm, dấu hỏi chấm, dấu chấm than hoặc ngắt dòng là tính hết một câu.

Đếm các từ có trên hai âm tiết

• Đánh dấu mọi từ có nhiều hơn hai âm tiết
• Từ có dấu gạch nối vẫn tính là một từ duy nhất
• Coi các con số như thể chúng được viết ra bằng chữ đầy đủ
• Tính cả tên riêng vào bảng đếm
• Đọc nhẩm chữ viết tắt thành từ đầy đủ, trừ khi từ đó đã quá phổ biến và được đọc như một từ thông thường (chẳng hạn như COVID hay TV)

Áp dụng công thức tính

Rút căn bậc hai của tổng số từ đa âm tiết, sau đó cộng thêm 3 là ra cấp lớp ước tính. Chẳng hạn, nếu đếm được 26 từ loại này, căn bậc hai sẽ xấp xỉ 5,1; cộng thêm 3 ra khoảng 8,1 — nghĩa là vẫn nằm sát mốc lớp 8. Còn nếu muốn kết quả chuẩn xác tuyệt đối mà không phải tính tay, công cụ trên characterconverter.com sẽ giải quyết gọn gàng cho bạn.

Cách chấm điểm cho đoạn văn ngắn

Công thức tính thì không khác gì văn bản dài, có điều bạn cần co kéo tỉ lệ lại như thể đang có đủ 30 câu. Với đoạn văn ngắn, hãy làm theo quy trình này:

1. Đếm tổng số câu hiện có trong đoạn.
2. Đếm toàn bộ các từ có trên hai âm tiết.
3. Chia số từ đa âm tiết cho tổng số câu để ra mức trung bình mỗi câu có bao nhiêu từ dài.
4. Lấy 30 trừ đi số câu thực tế, nhân với mức trung bình vừa ra, rồi cộng thêm vào tổng từ đa âm tiết thực tế để có con số giả định cho 30 câu.
5. Lấy căn bậc hai của con số giả định đó và cộng 3 là ra cấp lớp.

Ví dụ: Đoạn văn có 20 câu và 80 từ phức tạp, tính ra trung bình 4 từ/câu. Bù cho 10 câu còn thiếu bằng cách cộng thêm 40 từ nữa, tổng là 120. Căn bậc hai của 120 xấp xỉ 11, cộng thêm 3 sẽ rơi vào khoảng lớp 14 (tương đương trình độ đại học).

Điểm hạn chế của công thức SMOG

SMOG vốn được thiết kế riêng cho tài liệu in ấn. Khi áp dụng cho bài viết số, bạn phải tự quyết định xem link URL hay hashtag có được coi là từ hay không dựa trên thói quen của người đọc. Thêm vào đó, điểm số cấp lớp đẹp không đảm bảo chắc chắn rằng ai đọc cũng sẽ hiểu. Lắng nghe phản hồi thực tế từ độc giả vẫn là bước không thể bỏ qua — bởi độ dễ đọc suy cho cùng cũng chỉ là một phần của giao tiếp hiệu quả mà thôi.

Những câu hỏi thường gặp về SMOG